Εφημερίδα Ανατολή

«Ερχόμαστε από μια σκοτεινή άβυσσο και καταλήγουμε σε μια σκοτεινή άβυσσο. Το μεταξύ φωτεινό διάστημα το λέμε ζωή…» ( Ν. Καζαντζάκης)

Στην έκτη διάλεξη της σειράς «Πατριδογνωσία», τις οποίες διοργανώνει η Ιστορική Λαογραφική Εταιρεία Νομού Λασιθίου, η φιλόλογος

ανάπτυξε το θέμα

επιδιώκοντας

των δυο αυτών μεγάλων στοχαστών.

Ο πρόεδρος της Λαογραφικής Εταιρείας κ. Γιάννης Σταμέλος καλωσόρισε την ομιλήτρια με μια αναφορά στην «Ημέρα της Γυναίκας», που κάθε χρόνο εορτάζεται στις 8 Μαρτίου. «Παρά το ότι πιστεύουμε πως η αναφορά στο άλλο μισό του Ουρανού, μια φορά το χρόνο είναι έκφραση ενοχής, η παράλειψη θα έδειχνε αχαριστία. Αγαπητές κυρίες σας παρακαλούμε να δεχθείτε τις ευχαριστίες μας για τα όσα όμορφα μας προσφέρετε ως μητέρες, σύντροφοι, αδελφές, γιαγιάδες, θυγατέρες και συνεργάτες. Κάθε μέρα θα πρέπει να είναι 8 Μαρτίου…»

Στη συνέχεια ο κ. Σταμέλος έκανε μια σύντομη αναφορά στους δυο μεγάλους στοχαστές.

«Ο Νίκος Καζαντζάκης είδε το φως του ηλίου στην τουρκοκρατούμενη Κρήτη τον Φλεβάρη του 1883. Χρόνια σκλαβιάς, υποταγής, ατιμώσεων, σκληρότητας, με το όραμα της ελευθερίας ζωντανό, καθημερινή ανάγκη και στόχος ιερός. Μεγάλωσε σε οικογενειακό περιβάλλον αυστηρά θρησκευτικό, πατριωτικό και γαλουχήθηκε απ’ αυτό στον ιδεαλισμό, την αναζήτηση της αλήθειας, με το όραμα της απελευθέρωσης «του θεριού που κείτουνταν στη θάλασσα», του γενέθλιου τόπου του που ύμνησε όσο τίποτα άλλο στη ζωή του. Στο Παρίσι, όπου συνέχισε τις μεταπτυχιακές σπουδές του, γνώρισε τον Τζαίημς (από τον οποίο έμαθε να απορρίπτει την ύπαρξη του δεδομένου και του τελεσίδικου στην καθημερινή του ζωή), τον Μπερξόν (εμπνεύστηκε το όραμα του αγωνιζόμενου για την προσωπική του τελειότητα ανθρώπου) και τον Νίτσε. Όπως θα περίμενε κανείς ο Νίτσε επέδρασε πάρα πολύ στον Καζαντζάκη με την κοσμοθεωρία του. Ο ίδιος έγραψε για τις επιδράσεις που δέχθηκε: «Ο Νίτσε με δίδαξε πως δεν πρέπει ποτέ να ’χεις μια αντίληψη για τη ζωή που να σου επιτρέπει ελπίδες και ανταμοιβές. Είσαι ελεύθερος άνθρωπος, όχι μισθοφόρος. Να παλεύεις χωρίς να καταδέχεσαι να ζητάς ανταμοιβή, [αυτή] είναι η αληθινή ελευθερία…»

                                    ***************

 «Ίσως το 2000 οι άνθρωποι να τολμήσουν να διαβάσουν τα βιβλία μου. Η μεθαυριανή μέρα μου ανήκει .Μερικοί φιλόσοφοι γεννιούνται μετά θάνατον» (Φ. Νίτσε)

Η κ. Έφη Μπουκουβάλα - Κλώντζα στην αρχή της ομιλίας της αναφέρθηκε στις σπουδές του Νίκου Καζαντζάκη στο Παρίσι και την γνωριμία του με το έργο του Νίτσε.

«Μια μέρα εκεί που διάβαζα σκυμμένος στη Βιβλιοθήκη της Άγιας Γενεβιέβης, μια κοπέλα με ζύγωσε κι έγειρε από πάνω μου. Κρατούσε ανοιχτό ένα βιβλίο κι είχε βάλει το χέρι της κάτω από τη φωτογραφία ενός αντρός που ‘χε το βιβλίο, για να κρύψει τ’ όνομά του, και με κοίταζε με κατάπληξη.

- Ποιος είναι αυτός; με ρώτησε δείχνοντάς μου την εικόνα.

Σήκωσα τους ώμους:

- Πώς θέλετε να ξέρω; Είπα.

- Μα είστε εσείς, έκαμε η κοπέλα, εσείς, απαράλλαχτος. Κοιτάξτε το μέτωπο, τα πυκνά φρύδια, τα βαθουλά μάτια. Μονάχα που αυτός είχε χοντρά κρεμαστά μουστάκια, κι εσείς δεν έχετε.

Κοίταξα αλαφιασμένος:

- Ποιος είναι λοιπόν; Έκανα προσπαθώντας ν’ αναμερίσω το χέρι της κοπέλας, να δω τ’ όνομα.

-Δεν τον γνωρίζετε; Πρώτη φορά τον βλέπετε; Ο Νίτσε!

Ο Νίτσε! Είχα ακούσει τ’ όνομά του, μα δεν είχα ακόμα τίποτα διαβάσει δικό του.

- Δε διαβάσατε τη Γένεση της Τραγωδίας, το Ζαρατούστρα του; Για τον Αιώνιο Γυρισμό, για τον Υπεράνθρωπο;

- Τίποτα, τίποτα, απαντούσα ντροπιασμένος, τίποτα.

- Περιμένετε! Είπε κι έφυγε η κοπέλα πεταχτή. Σε λίγο μου ‘φερνε το Ζαρατούστρα.

- Να, είπε γελώντας, να λιονταρίσια θροφή για το μυαλό σας… αν έχετε μυαλό. Κι αν το μυαλό σας πεινάει.

Ετούτη στάθηκε μια από τις πιο αποφασιστικές στιγμές της ζωής μου. Εδώ, στη Βιβλιοθήκη της Άγιας Γενεβιέβης, με τη μεσολάβηση μιας άγνωστης φοιτήτριας, μου ‘χε στήσει καρτέρι η μοίρα μου…». Το 1909, με την επιστροφή του στην Ελλάδα, ο Καζαντζάκης εκδίδει τη διδακτορική διατριβή του «Ο Φρειδερίκος Νίτσε εν τη Φιλοσοφία του Δικαίου και της Πολιτείας»

Στην συνέχεια η κ. Μπουκουβάλα αναφέρθηκε

α) στο χαρακτήρα και τη ζωή του Νίτσε μέσα από το βλέμμα του Νίκου Καζαντζάκη.

β) στα βασικά σημεία της φιλοσοφίας του Νίτσε, τον «Αιώνιο Γυρισμό» και τον «Υπεράνθρωπο»

γ) Στην απήχηση της νιτσεικής σκέψης στο έργο του Καζαντζάκη. Σε ποια σημεία υπήρχε σύγκλιση και που αποστασιοποιήθηκε.

«Εμείς τι σοδιά θα αφήσουμε σε αυτούς που έρχονται;»

Η κ. Μπουκουβάλα έκλεισε την ομιλία της συνοψίζοντας, «…απόψε Νίτσε και Καζαντζάκης μας κουβέντιασαν πως κατάλαβαν τη ζωή, τι νόημα της έδωσαν, πως ξετύλιξαν το δώρο της ζωής, ποιοι ήταν οι λογισμοί τους για τα διαρκώς επίκαιρα και αναπάντητα υπαρξιακά ερωτήματα που βασανίζουν τον άνθρωπο. Κάποιες αποκρίσεις τους ίσως μας ξένισαν, ίσως μας έκαναν να νοιώσουμε δυσφορία… όμως ο καθένας δίνει τις δικές του απαντήσεις που έχουν την σφραγίδα της μοναδικότητάς του. Ο φιλόσοφος ανοίγει τον δρόμο και δεν υποχρεώνει κανένα να τον ακολουθήσει. Συνομιλεί μαζί μας εξυψώνοντας τις σκέψεις μας, μαθαίνοντας τον προβληματισμό μας και έπειτα διακριτικά αποσύρεται. Άλλωστε διαχρονικό ζητούμενο για όλους είναι η δια βίου ανάπτυξη. “ Είναι αυτό που είσαι” αναφωνεί ο Νίτσε και σίγουρα ο καθένας κρύβει μέσα του πολλές ακόμα δυνατότητες. “Ζήσε την παρούσα στιγμή σαν να ήταν να κρατήσει αιωνία” παροτρύνει ο Νίτσε “Ζήσε με όλη σου την ένταση. Να αναλαμβάνεις την κάθε ευθύνη για τη ζωή σου. Είμαστε το σύνολο των επιλογών μας”. Ο Καζαντζάκης μας λέγει «έχεις τα πινέλα έχεις τα χρώματα ζωγράφισε τον παράδεισο και μπες μέσα”. Εκείνοι πήραν τα πινέλα στα χέρια τους και ζωγράφισαν τη ζωή τους. Έβαλαν ένα λιθαράκι στο κτίσιμο του πνεύματος. Εμείς τι σοδιά θα αφήσουμε σε αυτούς που έρχονται;»

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΚΛΩΝΤΖΑΣ